يكي از موضوعات مهم در كسب و كارهايي كه زنجيرهوار با هم در تعامل هستند، محاسبه قيمت تمامشده و دريافت سود منطقي براي ارايه خدمات است
به گزارش بانکینا، يكي از موضوعات مهم در كسب و كارهايي كه زنجيرهوار با هم در تعامل هستند، محاسبه قيمت تمامشده و دريافت سود منطقي براي ارايه خدمات است و در صورتي كه يكي از اين بخشها اقدام به دريافت هزينههاي نامتعارف از سايرين كند در بلندمدت آسيب جدي به ساير بازيگران وارد و نهايتا باعث از بين رفتن كسب و كار ميشود. در حال حاضر اين وضعيت در حوزه نظام پرداخت كارمزد شبكه بانكي رخ داده به نحوي كه اكنون هزينه و درآمدحاصله بانكها كه تامينكننده اصلي كارمزدها هستند با هم يكسان نيست و خود اين موضوع باعث شده كه يك مشكل بزرگ به مشكلات ديگر بانكهاي كشور اضافه شود.
پيگيريهاي ما از رگولاتور بانكي و شركتهاي تابعه دريافتكننده كارمزد در خصوص روش محاسبه قيمت تمامشده به جايي نرسيد و نهايتا اين سوال براي ما باقي ماند كه آيا واقعا فرمول قيمتگذاري نظام كارمزد وجود دارد يا خير و اگر هم وجود دارد اين فرمول قيمتگذاري براي كدام بازه زماني است.
مرور يك گزارش قديمي در خصوص كارمزد شتاب
بررسيها نشان ميدهد در زمان انتشار اين گزارش نيز پاسخي براي آن توسط رگولاتور بانكي و شركتهاي تابعه داده نشده است.
سال 1388 بر اساس محاسبه کارگروه «افزایش استفاده از دستگاههای کارتخوان» بانک مرکزی، قيمت تمامشده هر تراکنش شتاب 122 ريال، قيمت تمامشده هر تراکنش خودپرداز 1733 ريال، قيمت تمامشده هر تراکنش کارتخوان 989 ريال، قيمت تمامشده هر تراکنش تلفن همراه 62 ريال و قيمت تمامشده هر تراکنش اينترنت 185 ريال اعلام شده است.
کارگروه «افزایش استفاده از دستگاههای کارتخوان» در حالي اين ارقام را اعلام كرده است كه شركت خدمات انفورماتيك، متولي شبكه شتاب كه زيرمجموعه بانك مركزي است، بابت هر تراكنش شبكه شتاب بالغ بر 1150 ريال از بانكهاي عامل در آن زمان دريافت ميكرد.
مقدمات محاسبه
کارگروه «افزایش استفاده از دستگاههای کارتخوان» بانک مرکزی، در تشريح راهکار حل مشکل «فقدان سازوکار عادلانه محاسبه و تسهيم درآمد خدمات الکترونيکي بين اعضا» به عنوان يكي از مشكلات 23 گانه عدم استقبال مردم از كارتخوانها كه در آن زمان مورد بررسي قرار گرفته، محاسبه خود را براساس فرمول خاصي كه مقدمات آن به شرح زير است، انجام داده است.
– هزينه تبادل = قيمت تمامشده + 20 درصد سود + 20درصد بابت توسعه.
– هزينه تبادل برای هر کانال ارتباطی جداگانه محاسبه شود.
– عمر مفيد سختافزارها 5 سال و ارزش اسقاط آنها صفر در نظر گرفته شود.
– عمر مفيد نرمافزارها 10 سال و ارزش اسقاط آنها صفر در نظر گرفته شود.
– حداکثر نرخ رشد هزينههای متغير 10درصد و نرخ بازدهی اقتصادی 15درصد.
– متوسط تعداد تراکنش روزانه خودپرداز 200 تراکنش.
– متوسط تعداد تراکنش روزانه کارتخوان 5 تراکنش.
– متوسط تعداد تراکنش روزانه شتاب 250000 تراکنش.
– متوسط تعداد تراکنش روزانه تلفن همراه 60000 تراکنش.
– متوسط تعداد تراکنش روزانه اينترنت 30000 تراکنش.
– جهت تسهيل محاسبه، کليه عوامل موثر در قيمت فقط تحت 2 عنوان هزينه ثابت و متغير لحاظ شوند.
نتايج محاسبه
در نهايت اين كارگروه ارقام زير را محاسبه و استخراج كرده است.
1- هزينه ثابت خودپرداز 250 و هزينه متغير آن 8 ميليون ريال در فرمول درج شده لذا قيمت تمامشده هر تراکنش خودپرداز 1733 ريال بهدست میآيد.
2-هزينه ثابت کارتخوان 5 و هزينه متغير آن 0.1 ميليون ريال و با نرخ رشد صفر در فرمول درج شده لذا قيمت تمامشده هر تراکنش کارتخوان 989 ريال بهدست میآيد.
3-جهات هزينه ثابت شتاب 25 و هزينه متغير آن 1 ميليارد ريال در فرمول درج شده لذا قيمت تمامشده هر تراکنش شتاب 122 ريال بهدست میآيد.
4-هزينه ثابت تلفن همراه 5 و هزينه متغير آن 0.1 ميليارد ريال در فرمول درج شده لذا قيمت تمامشده هر تراکنش تلفن همراه 62 ريال بهدست میآيد.
5-با توجه به جميع جهات هزينه ثابت اينترنت 3 و هزينه متغير آن 0.2 ميليارد ريال در فرمول درج شده لذا قيمت تمامشده هر تراکنش اينترنت 185 ريال بهدست میآيد.
نحوه محاسبه در شركت خدمات انفورماتيك
شركت خدمات انفورماتيك هماكنون هزينه شبكه شتاب را بر اساس 250 هزار تراكنش در روز محاسبه ميكند. اين درحالي است كه متوسط تراكنشهاي روزانه در مهرماه و كلا ماههاي قبل از آن غير از فروردين ماه بيش از 3 ميليون تراكنش (ميزان تراكنشهاي مهرماه بالغ بر 93 ميليون تراكنش) بوده است. در نتيجه هزينه تمامشده هر تراكنش به دليل افزايش تراكنشها به شدت كاهش مييابد. محاسبه بر اساس 250 هزار تراكنش باعث شده كه هزينه هر تراكنش حدود 400 تومان محاسبه و از بانكهاي عامل بابت هر تراكنش 115 تومان دريافت شود. اما محاسبه دقيقتر حتي بر اساس همان 250 تراكنش نشان ميدهد كه بانكها بايد بابت هر تراكنش 12 تومان پرداخت كنند.
جمعبندي
همانطور كه در گزارش بالا نيز به آن اشاره شد تعرفه كارمزد دريافتي در شبكه شتاب در سال 88 براساس 250 هزار تراكنش در روز تعيين شده و اين در حالي است كه براساس گزارش منتشر شده توسط شركت خدمات انفورماتيك در سال ۹۵، ۲۱ میلیارد و ۱۹۷ میلیون تراکنش در سامانه شتاب به ثبت رسید و مردم ۳۸ هزار تریلیون سرمايه خود را از طريق كارتهاي بانكي به صورت مجازي منتقل كردهاند.
اين در حالي است كه در ابتداي راهاندازي شبكه شتاب کارمزد اولیه تراکنش خرید 1263 ریال بود، که سهم شتاب از کارمزد تراکنش خرید 563 بود که بعد از ایجاد شاپرک به 250 ریال تقلیل یافت. با در نظر گرفتن اضافه شدن شاپرک و سهم 250 ریالی آن از تراکنشهای خرید در واقع سهم شبکههای ناظر کسر نشد و تنها سهم پذیرنده و ارایهدهنده واقعی خدمت(بانکها) کاهش یافت.
اكنون نيز علاوه بر این، کارمزدی بابت حساب پذیرندگان به بانکها تحمیل شده است، که این کارمزد به طور میانگین 1560 ریال است. به این ترتیب نه تنها نرخ کارمزد خرید که بیشترین سهم از تراکنشهای الکترونیکی را شامل میشود کسر نشده، که افزایش نیز داشته است.
در هر حال به نظر ميرسد بانك مركزي بايد هر چه سريعتر با هدف تنظيم بازار فكري اساسي براي بازنگري و تعديل تعرفه كارمزد براساس شرايط امروز كند تا بانكهايي كه اكنون ميزان درآمد و هزينه آنها در بخش كارمزد بالانس نيست از اين مرداب كه روز به روز آنها را در خود غرق میکند، خارج شوند
منبع: هفته نامه عصر ارتباط
